Dubbele Kapel
De kasteelkapel is het meest interessante architecturale kenmerk van het kasteel en was onderwerp van vele interpretaties en theorieën.
Dit bouwwerk bestaat uit een tienhoekige corpus met toegevoegde apses (altaarruimtes). Er zijn twee verdiepingen met wat twee verschillende kapellen lijken te zijn. Deze verdiepingen zijn in het midden met elkaar verbonden door een zeshoekige opening. Dit gebouw verving een ouder vierkant gebouw waarvan de funderingen nog zichtbaar zijn op de onderste verdieping.
Dit oudere gebouw kan een overblijfsel zijn geweest van een Romeinse "Fanum" (Romeinse Tempel) uit de 1e eeuw. Een andere populaire interpretatie is een "Burgus" toren (torenachtig fort).
Hoewel er nog steeds een theorie is dat de onderste en bovenste kapel apart van elkaar zijn gebouwd, is het zeer waarschijnlijk dat beide kapellen in dezelfde tijd zijn gebouwd.
interpretatie & bekende geschiedenis
Deze gebedsruimte is een typisch voorbeeld van kruisvaardersarchitectuur en is een kopie van het heilige graf van Jeruzalem. Dergelijke bouwwerken zijn op veel plaatsen te vinden, maar ze kunnen sterk verschillen in afmeting, vorm en uiterlijk. Wat ze allemaal gemeen hebben is een centrale plaats voor het veronderstelde graf van Christus, die in Jeruzalem wordt bekroond door een zeshoekige troonhemel. In verschillende kopieën wordt deze plaats ingenomen door een tombe van een belangrijke persoonlijkheid of een reliekhouder in de vorm van een kist. Aangezien er in Vianden geen graven zijn, is het aannemelijk dat er een reliekschrijn was.
De kapel werd rond 1170 gebouwd met de hulp van Graaf Siegfried I en de Tempeliers.
Uit de 13e eeuw weten we van het bestaan van een altaar gewijd aan de Heilige Maria.
Uiterlijk vanaf de 17e eeuw werd de lagere kapel niet meer gebruikt als oratorium en werd de centrale opening gesloten. Wel bleef de kapel een belangrijke locatie voor pelgrims vanwege de indrukwekkende relikwieënverzameling die hier te zien was.
Omdat de lagere kapel niet langer toegankelijk was, werd er een nieuwe toegang aangelegd.
De Koornissen (Apsissen) van beide kapellen bevinden zich aan de zuidoostelijke kant, terwijl de hoofdingang zich op het noordwesten bevindt. Dit betekent dat het gehele bouwwerk dus gericht is op het Heilige Land.
Lagere Kapel
Hoewel er een koornis is waar zich in vroegere tijden een altaar bevond, wordt de aandacht naar het midden getrokken. Hier in het midden bevindt zich de veronderstelde ligging van het graf van Christus. Dit zal vroeger nog duidelijker te zien zijn geweest aangezien de raamopening in de koornis nog veel kleiner was. En het meeste daglicht dus vanuit de bovenkapel (die veel ramen bevat) door de middenschacht naar beneden scheen. Rond de kerst, op winterzonnewende scheen de opkomende zon haar eerste stralen door het koorraam (vanuit de richting Jeruzalem) naar het Midden van de kapel.
De kleine kamer links met twee ronde patrijspoorten en een grotere opening in de buitenmuur bestaat pas sinds de 17e eeuw. Vóór het bestaan van deze buitenmuur voerde hier een houten trap naar boven als pelgrimstoegang tot de kapel. De vroeger rijkelijk versierde deurboog en de staafgaten in de kapel om de deur op slot te doen, zijn hier nog steeds het bewijs van.
De deuropening rechts leidde naar een balkonachtig platform, ook versierd met een boog van gebeeldhouwde steen. Dit balkon werd mogelijk gebruikt als buitenpreekstoel en om de relikwieën die in de kasteelkapel werden bewaard aan het publiek te tonen.
De lagere kapel werd in een 13e-eeuws document "Capella Militum" (Meester van het leger) genoemd, als verwijzing naar de aanwezigheid van de Tempeliers in het kasteel.
Tempeliersscherm: "Kamer van de commandant"
In de linker ruimte worden enkele reproducties van 13e-eeuws meubilair tentoongesteld.
Deze reproducties laten zien hoe een kamer van de Tempelier "commandeur" eruit moet hebben gezien. Een Tempelier Commandeur was het hoofd van een commanderij - een regionale tak van de Orde. De Tempeliers waren aanwezig in het Kasteel van Vianden, hielpen bij de bouw van de kapel, woonden hier enige tijd en beheerden mogelijk de zaken van het graafschap tijdens de afwezigheid van de Graaf.
Zoals de Orde voorschreef werd het meubilair zeer eenvoudig gehouden. Muurschilderingen waren er niet. Slechts een kast, een schrijftafel met bijzettafel, een kist voor documenten.
Tempeliers tentoongesteld
In de eerste helft van de 13e eeuw was Hugo de preceptor, oftewel het hoofd, van de tempelierscommanderij van het nabijgelegen Roth an der Our (D). De Tempeliers waren ook aanwezig in het Kasteel van Vianden, omdat ze door Graaf Siegfried I van Vianden naar de Ourvallei werden geroepen. Ze waren betrokken bij de bouw van de kasteelkapel, die versierd was met fresco's met afbeeldingen van Tempeliers.
Tussen 1229 en 1237 verbleven Graaf Hendrik I en Gravin Marguérite van Courten als markgraven in Namur (B). Tijdens hun afwezigheid was Hugo veelvuldig aanwezig aan het Hof. Waarschijnlijk bestuurden de Tempeliers het graafschap tijdens de afwezigheid van de graaf.
Bovenkapel
De architectonische elementen van dit deel zijn zo goed mogelijk in de originele kleuren geschilderd. Helaas ontbreekt er een aanzienlijk deel. Op de witte muren waren ooit fresco's met Tempeliers te zien, sommigen ten strijde trekkend en in harnas gekleed, anderen in liturgische kleding (kerkelijke kleding en kleuren) terwijl ze de heilige mis vieren. Helaas is geen van deze fresco's bewaard gebleven.
Bij de opening naar de lagere kapel werden knielbanken in het metselwerk aangebracht, zodat men tijdens het bidden de relieken in de lagere kapel kon zien.
Oorspronkelijk was het vrijstaand en had het dus ook naar alle kanten ramen. Van deze oorspronkelijke ramen zijn er slechts anderhalf links van de ingang bewaard gebleven. Daarachter bevindt zich de "loge van de graaf", een verwarmde ruimte die waarschijnlijk gebouwd is voor graaf Engelbert II. Het doel was om de door ziekte geplaagde man van adel in staat te stellen aanwezig te zijn bij de Heilige Mis. Deze ruimte ontstond laat 15e eeuw door de bouw van de hoge zadeldaken. Hierdoor werd het kapelgebouw volledig aan het aangrenzende "Kleine Paleis" aangebouwd. Na of tijdens deze verbouwingen werden nieuwe (grotere) ramen in gotische stijl in de resterende buitenmuren aangebracht. In drie van deze ramen in het koor zijn de wapens van Vianden aangebracht. Links: Oud Vianden, tot 1288, rechts: Nieuw Vianden, vanaf 1288 en in het midden: Nassau-Vianden, vanaf 1417.
Meubilair van de Bovenkapel
De Altaarsteen
​
Hier is een kopie van het origineel te zien. Het oorspronkelijke altaar bevindt zich in een kapel niet ver hier vandaan (Bildchen).
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
​
Retabel (versierde opbouw achter een altaar)
​
Zeker is dat vanaf de 17e eeuw de relikwieën van het Kasteel bovenop dit altaar werden tentoongesteld. Een inventarislijst uit 1614 vermeldt de volgende inhoud:
Heiligen:
1. St. Hilarius
2. St. Antonius de eremiet
3. St. Agnes
4. St. Vicentius
5. St. Blasius
6. St. Ansgar
7. St. Agatha
8. St. Dorothea
9. St. Julia
10. St. Perpetua
11. St. Felizitas
12. St. Benedikt (de Abt)
13. St. Vital
14. St. Petronilla
15. St. Philippus (Apostel)
16. Sint Pudentia
17. St. Eberhard
18. St. Petrus (Apostel)
19. St. Paulus (Apostel)
20. H. Margaretha
21. St. Praxedis
22. St. Maria Magdalena (Apostel van de apostelen)
23. H. Christina
24. St. Glodesinde
25. St. Christoph
26. St. Pantaleon
27. St. Martha
28. St. Dominikus
29. St. Laurentius
30. St. Bernard (van Clairvaux)
31. St. Bartholomäus (Apostel)
32. St. Kornelius
33. St. Cyprianus
34. St. Hildegard
35. Mathäus (Apostel en Evangelist)
36. St. Mauritius & consorten (van de heilige lans)
37. H. Justina
38. St. Lukas (Evangelist)
39. Sint Ursula en de 11000 maagden
40. St. Wllibrord
41. St. Claudius
42. St. Martin
43. St. Cäcilia
44. St. Klemens
45. St. Katharina
46. St. Andreas (Apostel)
47. H. Barbara
48. St. Nikolaus
49. Lucia
50. St. Stephanus
51. 51. St. Thomas
Andere Relikwieën:
52. haar en linnen van de Heilige Maagd
53. een stuk van de tafel van het laatste avondmaal
54. een steen van de Calvarieberg met een bloedvlek van Onze Verlosser
55. een deeltje van het Heilige Kruis
56. een stuk steen van het Heilige Graf
Het hoofdpaneel van dit reliekschrijn wordt tegenwoordig tentoongesteld in de Trinitarier kerk in Vianden.
Beeld van de Heilige Antonius de Eremiet
​
Dit is een kopie van het origineel. Het oorspronkelijke beeld uit de 15e eeuw bevindt zich nu in het Luxemburgse Nationale Museum (MNHA) in de stad Luxemburg.
